AI- en TDM-clausules in bibliotheeklicenties: een gids voor universiteitsbibliotheken (2026)

Uitgevers nemen sneller AI-clausules op in licenties voor e-bronnen dan de meeste bibliotheken ze kunnen beoordelen. Deze gids legt uit wat het EU-recht universiteiten al garandeert voor tekst- en datamining, waar contracten AI-gebruik nog wel kunnen beperken, wat bibliotheekconsortia aanbevelen en hoe u een licentie clausule voor clausule beoordeelt en erover onderhandelt.

Gepubliceerd 9 oktober 2026 · Bronnen geraadpleegd 9 oktober 2026

Ook beschikbaar in: English · Svenska · Norsk · Suomi · Dansk · Français · Español · Português

1. Waarom AI-clausules nu opduiken

Tot 2023 behandelden de meeste licenties voor e-bronnen tekst- en datamining in een of twee zinnen, meestal door datamining voor niet-commercieel onderzoek toe te staan of door te verwijzen naar een API van de uitgever. Generatieve AI heeft het commerciële beeld veranderd. Uitgevers verkopen nu licenties voor AI-training, bieden eigen AI-onderzoeksassistenten aan en willen voorkomen dat content uit abonnementen bij modellen van derden terechtkomt.

De International Coalition of Library Consortia (ICOLC) beschreef het gevolg in maart 2024: leveranciers van e-bronnen waren begonnen bibliotheken en consortia nieuwe licentievoorwaarden voor te leggen die AI-gerelateerde rechten beperken. In 2025 zei LIBER, de Association of European Research Libraries, dat zij "license agreements which try to prevent AI and data mining activities in direct conflict with EU law" zag (licentieovereenkomsten die AI- en dataminingactiviteiten proberen te verhinderen, in directe strijd met het EU-recht).

De universiteitsbibliotheek van Turku liet haar gebruikers in april 2024 weten: "It is very likely that agreements for licensed resources will include more AI clauses as they are renewed." (Het is zeer waarschijnlijk dat overeenkomsten voor gelicentieerde bronnen bij verlenging meer AI-clausules zullen bevatten.) Die verwachting is uitgekomen. Voor wie in de bibliotheek licenties beheert, is het praktische probleem dat AI-clausules binnenkomen via routinematige verlengingen, vaak met een andere formulering per uitgever, en soms via websitevoorwaarden waarnaar de licentie verwijst.

2. Wat staat artikel 3 van de DSM-richtlijn toe?

Artikel 3 van Richtlijn (EU) 2019/790 staat onderzoeksorganisaties en instellingen voor cultureel erfgoed toe reproducties en opvragingen te maken van werken waartoe zij rechtmatige toegang hebben, om met het oog op wetenschappelijk onderzoek tekst- en datamining te verrichten. Een universiteit, "inclusief de bibliotheken ervan", is een onderzoeksorganisatie (art. 2, punt 1). Contractuele bepalingen die strijdig zijn met artikel 3 zijn niet afdwingbaar (art. 7, lid 1).

De kernpunten, zoals ze in de tekst in het Publicatieblad staan:

• Definitie. Tekst- en datamining is "een geautomatiseerde analysetechniek die gericht is op de ontleding van tekst en gegevens in digitale vorm om informatie te genereren" (art. 2, punt 2), zoals patronen, trends en onderlinge verbanden.
• Rechtmatige toegang. Volgens overweging 14 geldt dat als een instelling een abonnement heeft, "worden de aan die onderzoeksorganisatie of instelling verbonden personen die mogen gebruikmaken van dat abonnement geacht rechtmatige toegang te hebben". Ook content die vrij online beschikbaar is, valt eronder.
• Opslag. Kopieën "worden opgeslagen met een passend beveiligingsniveau en mogen worden bewaard voor doeleinden in verband met wetenschappelijk onderzoek, inclusief de verificatie van onderzoeksresultaten" (art. 3, lid 2).
• Maatregelen van uitgevers. Rechthebbenden kunnen maatregelen nemen "om de veiligheid en de integriteit te verzekeren van de netwerken en databanken", maar "Deze maatregelen gaan niet verder dan wat nodig is om die doelstelling te verwezenlijken" (art. 3, lid 3).
• Geen contractuele afwijking. "Elke contractuele bepaling die strijdig is met de in de artikelen 3, 5 en 6 bepaalde uitzonderingen, is niet afdwingbaar." (art. 7, lid 1).

Artikel 4, lid 4, voegt over de algemene uitzondering toe: "Dit artikel doet geen afbreuk aan de toepassing van artikel 3 van deze richtlijn." Een artikel 4-voorbehoud van een uitgever neemt de uitzondering voor onderzoek dus niet weg.

Validemics analyse Artikel 3 beschermt de handeling van het minen zelf (reproductie en opvraging voor analyse). Naar de eigen bewoording dekt het niet het delen van gelicentieerde content met externe partijen of het beschikbaar stellen ervan aan anderen. Op die grens spelen de meeste geschillen over AI-clausules.

3. Waarin verschilt artikel 4?

Artikel 4 staat iedereen met rechtmatige toegang toe werken te minen voor elk doel, ook voor commerciële AI-ontwikkeling. Het geldt alleen als het gebruik door de rechthebbende "niet op passende wijze uitdrukkelijk is voorbehouden, zoals machinaal leesbare middelen in het geval van online ter beschikking gestelde content" (art. 4, lid 3). Artikel 7, lid 1, noemt artikel 4 niet, dus contracten kunnen het beperken.

Volgens overweging 18 is het voorbehouden van rechten bij online content alleen passend met machinaal leesbare middelen, "waaronder metagegevens en de voorwaarden van een website of een dienst", en kan het in andere gevallen passend zijn rechten voor te behouden met "andere middelen, zoals contractuele overeenkomsten of een eenzijdige verklaring".

Grote uitgevers geven hun voorbehoud inmiddels op verschillende manieren aan. Dit vonden we op de controledatum:

Validemics analyse Een machinaal leesbaar voorbehoud is een opt-out op grond van artikel 4. Omdat artikel 4, lid 4, artikel 3 ongemoeid laat, zou een voorbehoud of toestemmingsvereiste minen voor wetenschappelijk onderzoek door een universiteit met rechtmatige toegang niet moeten verhinderen. Als de signalen of voorwaarden van een uitgever suggereren dat ook voor onderzoeksmining toestemming nodig is, vraag de uitgever dan om in de licentie te bevestigen dat gebruik op grond van artikel 3 onverlet blijft.

4. Nationale implementaties in zes landen

De lidstaten hebben de artikelen 3 en 4 in eigen bewoordingen geïmplementeerd, en de details zijn van belang bij het beoordelen van een licentie. We hebben de onderstaande nationale teksten op de controledatum gelezen.

Twee details zijn nuttig om te weten als u een licentie leest. Volgens 15 b § van de Zweedse wet mogen kopieën niet langer worden bewaard dan nodig is voor het doel, wat enger geformuleerd is dan de bewaarregel van de richtlijn. De Finse tekst verbiedt uitdrukkelijk om onderzoeksmining met technische middelen te blokkeren, wat verder gaat dan de bewoording van de richtlijn. Controleer de actuele geconsolideerde tekst in uw eigen land voordat u op deze samenvattingen vertrouwt; de Deense geconsolideerde versie die we lazen, vermeldt een latere wijzigingswet. De Franse implementatie op Légifrance konden we op de controledatum niet lezen.

5. Hoe verwijst de AI-verordening naar tekst- en datamining?

De AI-verordening (Verordening (EU) 2024/1689) verwijst op één voor bibliotheken relevante plek naar de DSM-richtlijn. Artikel 53, lid 1, onder c), verplicht aanbieders van AI-modellen voor algemene doeleinden om beleid op te stellen ter naleving van het Unierecht inzake auteursrechten, en dan met name ter vaststelling en naleving van "een op grond van artikel 4, lid 3, van Richtlijn (EU) 2019/790 tot uitdrukking gebracht voorbehoud van rechten".

Daaruit volgen drie punten voor wie in de bibliotheek licenties beheert:

1. De plicht ligt bij aanbieders van modellen, niet bij bibliotheken. Een universiteit die een AI-tool gebruikt, is normaal gesproken gebruiksverantwoordelijke, geen aanbieder van een model voor algemene doeleinden. Artikel 53, lid 1, onder d), verplicht aanbieders ook een samenvatting van de trainingscontent openbaar te maken, volgens een sjabloon van het AI-bureau. Op grond van artikel 53, lid 2, blijven de punten c) en d) ook gelden voor opensourcemodellen.
2. Onderzoeksmining blijft een aparte categorie. Overweging 105 merkt op dat rechthebbenden hun rechten kunnen voorbehouden om tekst- en datamining te voorkomen, "tenzij dit gebeurt voor doeleinden van wetenschappelijk onderzoek". Zijn de rechten voorbehouden, dan "dient een aanbieder van AI-modellen voor algemene doeleinden indien hij de werken voor tekst- en datamining wil gebruiken, toestemming aan de rechthebbenden te vragen".
3. Voorbehouden zijn nu ook te handhaven. In de praktijkcode voor AI voor algemene doeleinden van de Commissie (hoofdstuk auteursrecht) verbinden ondertekenaars zich ertoe robots.txt en andere passende machinaal leesbare protocollen te volgen, en geen beperkingen te omzeilen die "imposed by subscription models or paywalls" (opgelegd door abonnementsmodellen of betaalmuren) zijn. Dat is een van de redenen waarom uitgevers hun artikel 4-voorbehouden hebben geformaliseerd.

De AI-omnibus (Verordening (EU) 2026/1744), in werking sinds 27 juli 2026, heeft artikel 53 niet gewijzigd; we hebben elk wijzigingspunt gecontroleerd. Voor de bredere tijdlijn, zie onze uitleg van de AI-verordening en de gids over de AI-verordening voor universiteiten. De auteursrechttekst zelf staat op onze pagina over de DSM-richtlijn.

6. Tekst- en datamining tegenover gebruik van content in AI-tools

Tekst- en datamining door onderzoekers en "AI-gebruik" worden in conceptlicenties vaak op één hoop gegooid, maar juridisch zijn het verschillende activiteiten. Ze uit elkaar halen is het nuttigste wat een beoordelaar kan doen, omdat de wet sommige ervan sterk beschermt en andere helemaal niet.

Validemics analyse Wie een gelicentieerde pdf uploadt naar een consumentenchatbot, laat een kopie achter bij een derde partij die deze kan bewaren en, afhankelijk van het abonnement, kan gebruiken voor training. Artikel 3, lid 2, vereist dat kopieën worden opgeslagen met een passend beveiligingsniveau. Het is moeilijk te verdedigen dat een consumentenchatbot daaraan voldoet, dus bibliotheken moeten artikel 3 niet presenteren als toestemming voor dit gebruik. Zakelijke of institutionele AI-diensten met contractuele toezeggingen dat er niet op invoer wordt getraind en over bewaartermijnen zijn een ander geval, en juist daar kan onderhandelen over de licentie echt verschil maken. Onze gids over de AVG en AI-tools in onderzoek behandelt de kant van de gegevensbescherming, en onze factsheets over ChatGPT, Microsoft Copilot en NotebookLM laten zien wat elke leverancier over training documenteert.

7. Veelvoorkomende beperkende clausules

Beperkende AI-clausules volgen een klein aantal patronen. De voorbeelden hieronder komen uit gepubliceerde bronnen, niet uit vertrouwelijke overeenkomsten.

• Algemene verboden op AI-gebruik. Volgens de websitevoorwaarden van Elsevier mag content niet worden gebruikt in combinatie met een AI-tool "(including to train an algorithm, test, process, analyse, generate output and/or develop any form of" AI) (dus ook niet om een algoritme te trainen, te testen, te verwerken, te analyseren, output te genereren en/of enige vorm van AI te ontwikkelen), tenzij dat uitdrukkelijk is toegestaan, bijvoorbeeld door een licentie- of abonnementsovereenkomst.
• Geen training, ook niet indirect. Authors Alliance analyseerde een clausule die een commerciële uitgever aan een universiteit voorstelde en die gebruikers verbood content te gebruiken om "directly or indirectly develop, train, program, improve, and/or enrich any artificial intelligence tool" (direct of indirect een AI-tool te ontwikkelen, te trainen, te programmeren, te verbeteren en/of te verrijken).
• Geen upload naar AI-tools van derden. Dezelfde clausule stond het doorgeven van content aan een AI-tool van een derde alleen toe als de tool "is not trained or fine-tuned using the Content" (niet met de content wordt getraind of gefinetuned). De Universiteit van Turku meldt dat de Springer Compact-voorwaarden van FinELib (2024 tot 2025) bepalen dat materiaal "must also not be used directly or indirectly to train artificial intelligence." (ook niet direct of indirect mag worden gebruikt om AI te trainen).
• Hostingvoorwaarden. Turku vat de Elsevier-overeenkomst van FinELib (2024 tot 2025) samen als een eis dat AI-tools in de eigen omgeving van de abonnee draaien, of, als een derde ze host, dat geüpload materiaal alleen beschikbaar blijft voor de abonnee en geautoriseerde gebruikers.
• Beperkingen op software, niet alleen op gebruik. Teresa Nobre van COMMUNIA citeerde in mei 2025 op de Kluwer Copyright Blog licentievoorwaarden die bibliotheken hadden gemeld en die gericht waren op "the use of browsers with integrated or connected functionality of an automated IT application" (het gebruik van browsers met geïntegreerde of gekoppelde functionaliteit van een geautomatiseerde IT-toepassing).
• Betalen voor rechten die de wet al geeft. Het Office of Scholarly Communication van de University of California stelt dat sommige leveranciers "attempt to preclude, or charge additional and unsupportable fees for, fair uses like training AI tools" (proberen fair use zoals het trainen van AI-tools uit te sluiten, of daarvoor extra en onverdedigbare vergoedingen vragen).
• Nieuwe aansprakelijkheid en toezichtplichten. Clausules die de instelling aansprakelijk maken voor het AI-gebruik van elke gebruiker, of die haar verplichten gebruikers te controleren. De verklaring van ICOLC vraagt dat AI-clausules "not introduce new liability clauses beyond the scope of what has previously been agreed upon" (geen nieuwe aansprakelijkheidsclausules invoeren buiten wat eerder is overeengekomen).

Het artikel van Nobre wijst ook op een structureel risico: veel licenties kiezen het recht van een land buiten de EU. Artikel 7, lid 1, beschermt artikel 3 naar EU-recht, maar een rechtskeuze voor buitenlands recht kan de handhaving bemoeilijken. Het artikel stelt voor de uitzondering voor onderzoek te behandelen als bepaling van bijzonder dwingend recht. In de praktijk is het eenvoudiger om te vragen om het recht van een EU-lidstaat, of om een uitdrukkelijke bepaling dat wettelijke uitzonderingen onverlet blijven.

Beoordeelt u op dit moment een leverancier? Validemic toetst de documenten van de leverancier aan de AVG en de AI-verordening, met een bron bij elke bevinding. Probeer de demo-omgeving

8. Modeltekst van bibliotheekorganisaties

Verschillende bibliotheekorganisaties hebben standpunten gepubliceerd waarnaar u in onderhandelingen kunt verwijzen. We hebben het volgende op de controledatum gelezen.

ICOLC Statement on AI in Licensing (22 maart 2024)

De verklaring formuleert principes voor AI-clausules in consortiumlicenties. Samengevat moeten AI-clausules:

• "permit the use of AI for any and all legal purposes" (het gebruik van AI toestaan voor alle legale doeleinden) ter ondersteuning van niet-commercieel onderzoek, onderwijs en leren;
• in meerjarige licenties formele mogelijkheden bieden om ze te herzien als wetgeving en technologie veranderen;
• handelingen van gebruikers niet beperken "in ways that are fundamentally unenforceable" (op manieren die fundamenteel niet te handhaven zijn);
• geautoriseerde gebruikers niet verhinderen gelicentieerde content volledig toegankelijk te maken;
• niet worden ingevoerd op een manier die de normale beoordeling door een consortium beperkt;
• geen nieuwe aansprakelijkheid toevoegen boven wat eerder is overeengekomen.

LIBER onderschreef de verklaring in 2025 en vroeg leveranciers de principes te volgen, zodat onderzoekers hun rechten onder het EU-recht kunnen uitoefenen. IReL, het Ierse consortium voor e-bronnen voor onderzoek, onderschreef haar in mei 2024 en verklaarde "committed to maintaining the rights of our users and the values of members in our agreements with vendors." te zijn (vastbesloten de rechten van onze gebruikers en de waarden van onze leden te handhaven in onze overeenkomsten met leveranciers).

University of California (2024)

UC Libraries publiceerde in maart 2024 een standpunt en aanpasbare licentietekst. Het UC Office of Scholarly Communication vat samen dat gelicentieerde producten met AI-tools mogen worden gebruikt zolang dat niet:

• "create a competing or commercial product or service for use by third parties" (een concurrerend of commercieel product of een dienst voor gebruik door derden oplevert);
• "unreasonably disrupt the functionality of the subscribed products" (de werking van de producten in het abonnement onredelijk verstoort);
• "reproduce or redistribute the subscribed products for third parties" (de producten in het abonnement voor derden reproduceert of verder verspreidt).

Het artikel beveelt ook aan dat licenties "require commercially reasonable security measures" (commercieel redelijke beveiligingsmaatregelen vereisen), en merkt op dat uitgevers in "more than forty countries" (meer dan veertig landen) geen contracten kunnen gebruiken om uitzonderingen op het auteursrecht voor onderzoek opzij te zetten. Het stelt: "we hope to see express contractual allowance for AI training become the norm in academic licensing" (we hopen dat uitdrukkelijke contractuele toestemming voor AI-training de norm wordt in academische licenties).

LIBER

LIBER voerde al vóór de DSM-richtlijn campagne voor een uitzondering voor tekst- en datamining en verwelkomde in maart 2019 "a Europe-wide copyright exception for Text and Data Mining" (een Europese auteursrechtelijke uitzondering voor tekst- en datamining). De onderschrijving van de ICOLC-verklaring in 2025 is het meest directe standpunt van LIBER over AI-clausules in licenties dat we vonden.

Andere organisaties

Jisc in het Verenigd Koninkrijk heeft via zijn National Centre for AI richtlijnen gepubliceerd over het weerstaan van beperkende AI-clausules in licenties, maar de pagina gaf een toegangsfout toen we haar op de controledatum wilden lezen, dus we vatten haar hier niet samen. In de Verenigde Staten publiceerde SPARC in maart 2024 een analyse van footers op websites van uitgevers die AI-rechten voorbehouden, met de aanbeveling om clausules op te nemen die fair use veiligstellen en om de onderhandelde licentie voorrang te geven boven click-throughvoorwaarden. Van Bibsam (Zweden), UKB of SURF (Nederland), Couperin (Frankrijk) en SPARC Europe vonden we op de controledatum geen gepubliceerde AI-modelclausules. Consortia delen standpunten vaak alleen met hun leden, dus vraag het uw consortium rechtstreeks.

9. Wat universiteitsbibliotheken hun gebruikers vertellen

De gebruikersrichtlijnen van bibliotheken zijn een goede graadmeter voor wat licenties werkelijk toestaan, omdat bibliotheken ze schrijven nadat ze hun overeenkomsten hebben gelezen. De pagina's hieronder, uit zes landen, laten zowel de restrictieve standaard zien als de richting waarin het zich ontwikkelt.

"Det är inte tillåtet att [...] använda upphovsrättsskyddade publikationer och annat material som inmatning i AI-verktyg." (Het is niet toegestaan auteursrechtelijk beschermde publicaties en ander materiaal als invoer voor AI-tools te gebruiken.)

"Het is niet toegestaan gelicentieerd materiaal te gebruiken in AI tools, bijvoorbeeld voor maken van een samenvatting."

"Please note, you are not allowed to upload copyrighted materials to an AI tool." (Let op: u mag geen auteursrechtelijk beschermd materiaal uploaden naar een AI-tool.)

SDU voegt toe dat gebruikers "free to upload patents and open access publications" zijn (vrij zijn om octrooien en open-accesspublicaties te uploaden). Helsinki waarschuwt dat een schending van de gebruiksvoorwaarden ertoe kan leiden dat alle gebruikers het recht verliezen om de bron te gebruiken.

"bulk uploading subscription-based content to third-party LLMs is not advisable." (het op grote schaal uploaden van content uit abonnementen naar LLM's van derden is niet raadzaam.)

Queen's University Belfast wijst er ook op dat zelfs openlijk gelicentieerde content een probleem kan zijn: bij een Creative Commons-licentie die commercieel gebruik beperkt, "sharing this content with an AI could violate the terms, as many AI platforms operate commercially." (kan het delen van deze content met een AI de voorwaarden schenden, omdat veel AI-platforms commercieel werken.) De University of East Anglia herinnert medewerkers eraan dat de Britse uitzondering voor tekst- en datamining voor niet-commercieel onderzoek "also trumps any publisher's contract restrictions" (ook voorgaat op contractuele beperkingen van elke uitgever) als de bibliotheek al een abonnement heeft.

"The University endeavors to secure AI usage and training rights across all of our e-resource licenses." (De universiteit streeft ernaar in al haar licenties voor e-bronnen rechten voor AI-gebruik en -training te verkrijgen.)

Berkeley voegt toe dat "licenses may not allow for use or training of their content with public versions of AI tools" (licenties het gebruik of de training van hun content met openbare versies van AI-tools mogelijk niet toestaan) en vraagt gebruikers contact op te nemen met de bibliotheek voordat ze AI gebruiken met een gelicentieerde bron. De University of Waterloo (Canada) stelt: "Most library resources can't be shared with or uploaded to generative artificial intelligence (GenAI) tools" (de meeste bibliotheekbronnen mogen niet worden gedeeld met of geüpload naar generatieve AI-tools), en schendingen "can result in loss of access for individual users or the entire campus." (kunnen leiden tot verlies van toegang voor individuele gebruikers of de hele campus). American University (Verenigde Staten) past haar beperking toe op "all AI tools, including AU-licensed platforms" (alle AI-tools, inclusief platforms waarvoor AU een licentie heeft), maar niet op open-accessmateriaal of op AI-zoekfuncties die in bibliotheekdatabanken zoals JSTOR zijn ingebouwd.

De universiteitsbibliotheek van Turku (Finland) kiest een fijnmaziger aanpak: ze legt per overeenkomst uit wat de Elsevier- en Springer Compact-voorwaarden van FinELib toestaan, en verwijst gebruikers naar de voorwaarden per bron. Volgens Turku staat de Elsevier-overeenkomst AI-ondersteunde inkortingen, bewerkingen en vertalingen toe voor persoonlijk gebruik door een geautoriseerde gebruiker, onder hostingvoorwaarden.

Validemics analyse Een algemene gebruikersrichtlijn "geen AI" is eenvoudig te communiceren, maar gaat verder dan veel licenties, en noemt de uitzondering voor onderzoek in artikel 3 niet. Een gelaagde boodschap werkt beter: tekst- en datamining voor onderzoek is wettelijk beschermd; uploaden naar openbare AI-tools is niet toegestaan tenzij de licentie dat zegt; goedgekeurde AI-tools van de instelling kunnen voor bepaalde bronnen zijn toegestaan. Voor voorbeelden van AI-tools die Europese universiteiten goedkeuren, zie AI-tools die Europese universiteiten goedkeuren en AI-diensten van Noordse universiteiten.

10. Clausule, risico en voorgesteld standpunt

Gebruik deze tabel bij het lezen van een concept. De voorgestelde standpunten volgen de ICOLC-principes en de UC-tekst hierboven, gecombineerd met de juridische positie in de EU; pas ze aan aan het mandaat van uw consortium.

Onze checker voor AI-clausules in licenties markeert deze patronen automatisch en geeft aan welk standpunt uit deze tabel van toepassing is.

11. Onderhandelingschecklist

12. Privacy in AI-tools van uitgevers

AI-assistenten van uitgevers worden gelicentieerd zoals content, maar werken als softwarediensten. Ze verwerken gebruikersaccounts, prompts, gespreksgeschiedenis en gebruikslogs, en sturen prompts door naar aanbieders van grote taalmodellen. Daardoor zijn ze ook een AVG-vraagstuk, niet alleen een licentievraagstuk, en dat wordt makkelijk over het hoofd gezien omdat de bibliotheek over de overeenkomst onderhandelt en niet de IT-inkoop.

Wat leveranciers openbaar zeggen (gecontroleerd op 9 oktober 2026):

• Scopus AI (Elsevier). Elsevier zegt dat ChatGPT van OpenAI, gehost op Microsoft Azure, een van de modellen is die het gebruikt, met een afspraak dat "no user queries will be stored or used to train or improve ChatGPT" (geen zoekvragen van gebruikers worden opgeslagen of gebruikt om ChatGPT te trainen of te verbeteren). Op de productpagina staat dat de standaardgespreksgeschiedenis wordt bewaard tot het contract afloopt, en tijdelijke gesprekken maximaal 30 dagen. Het supportcentrum adviseert: "Do not enter personal, confidential, or sensitive information into Scopus AI." (Voer geen persoonlijke, vertrouwelijke of gevoelige informatie in Scopus AI in.) Onze factsheet over Scopus AI geeft de details.
• Clarivate (onderzoeksassistenten van Web of Science, ProQuest en Primo). Het AI-beleid van Clarivate zegt: "Clarivate does not use your data to directly or indirectly train LLMs." (Clarivate gebruikt uw gegevens niet om direct of indirect LLM's te trainen.) Op die pagina vonden we niet welke aanbieder van het model wordt gebruikt.
• Onderzoekstool van JSTOR (ITHAKA). Het promotiemateriaal van ITHAKA uit 2024 zegt: "Your prompts and content text are never used to further train models and are deleted after 30 days." (Uw prompts en de tekst van de content worden nooit gebruikt om modellen verder te trainen en worden na 30 dagen verwijderd.) Volgens de supportdocumentatie van JSTOR kunnen beheerders de tool voor alle gebruikers van een instelling in- of uitschakelen.

Vragen om te stellen voordat u een AI-functie van een uitgever inschakelt:

1. Is de uitgever verwerker voor de universiteit, of verwerkingsverantwoordelijke voor gebruikersgegevens? Is er een verwerkersovereenkomst die de AI-functie dekt?
2. Welke aanbieders van AI-modellen ontvangen prompts, en in welke regio's? Staan ze op de lijst met subverwerkers?
3. Hoe lang worden prompts, antwoorden en gespreksgeschiedenis bewaard, en kan de instelling dat verkorten?
4. Worden prompts of gebruiksgegevens gebruikt om de eigen modellen van de uitgever te trainen of te verbeteren, en niet alleen het model van de derde?
5. Kan de functie per instelling worden uitgeschakeld, en staat ze standaard aan of uit?
6. Zijn prompts gekoppeld aan identificeerbare gebruikers in gebruiksrapporten of logs die met de instelling worden gedeeld?

Onderzoekers kunnen ongepubliceerde hypothesen, concepttekst of gegevens van deelnemers in deze tools invoeren. De gebruikersrichtlijnen van de bibliotheek moeten zeggen wat niet mag worden ingevoerd. Onze gids over privacy van bibliotheekgebruikers en de AVG behandelt gebruikersgegevens in bibliotheeksystemen breder, en de gids voor leveranciersbeoordeling legt de volledige beoordeling uit.

13. Een beoordelingsproces in stappen

1. Verzamel de volledige tekst. Vraag de licentie op, alle bijlagen en elk document waarnaar ze verwijst, inclusief websitevoorwaarden en AI-beleid. Noteer van elk document de datum.
2. Doe een eerste scan. Plak de tekst in de checker voor AI-clausules in licenties of zoek op termen als "artificial intelligence", "machine learning", "train", "mining", "automated", "robot", "third party" en "derivative", en in Nederlandstalige teksten ook op "kunstmatige intelligentie", "trainen", "geautomatiseerd" en "derden".
3. Haal de activiteiten uit elkaar. Bepaal voor elke gemarkeerde clausule of die gaat over onderzoeksmining (art. 3), algemene mining (art. 4), uploaden naar AI-tools, modeltraining of de eigen AI-functie van de uitgever. Gebruik de tabel in onderdeel 6.
4. Controleer welk recht van toepassing is. Stel het toepasselijk recht en uw nationale implementatie vast. Noteer of de clausule daaronder niet afdwingbaar zou zijn.
5. Vergelijk met uw standpunt. Gebruik de clausuletabel en het mandaat van uw consortium. Veel consortia hebben de ICOLC-principes overgenomen of onderschreven.
6. Beoordeel de AI-functie als leverancier. Als het platform een AI-assistent bevat, stel dan de privacyvragen hierboven en betrek de FG. Onze checker voor verwerkersovereenkomsten helpt bij de verwerkersovereenkomst.
7. Onderhandel en documenteer. Stuur aangepaste tekst, niet alleen opmerkingen. Leg vast wat is geaccepteerd, wat is afgewezen en waarom.
8. Informeer gebruikers. Publiceer de AI-toestemmingen per bron in de catalogus of het ERM-systeem, en werk de algemene richtlijnen bij zodat ze de uitzondering voor onderzoek weerspiegelen.
9. Monitor. Websitevoorwaarden, AI-beleid en lijsten met subverwerkers veranderen tijdens de looptijd van de licentie. Houd ze bij en beoordeel ze bij verlenging. Onze tool voor meldingen over subverwerkers kan helpen aan de kant van de AI-aanbieders.

Als uw instelling ook een algemeen AI-beleid heeft, koppel de toestemmingen uit licenties daaraan, zodat gebruikers één consistente regel zien. Ons sjabloon voor een AI-beleid voor universiteiten kan een vertrekpunt zijn.

Bronnen

1. Richtlijn (EU) 2019/790 inzake auteursrechten en naburige rechten in de digitale eengemaakte markt, artikelen 2, 3, 4 en 7, overwegingen 14 en 18, gelezen in de tekst van het Publicatieblad via publications.europa.eu (geraadpleegd op 9 oktober 2026).
2. Verordening (EU) 2024/1689 (AI-verordening), artikel 53 en overwegingen 105 en 106 (geraadpleegd op 9 oktober 2026).
3. Verordening (EU) 2026/1744 (digitale omnibus over AI), artikel 1 (geraadpleegd op 9 oktober 2026).
4. Europese Commissie: The General-Purpose AI Code of Practice, hoofdstuk auteursrecht (geraadpleegd op 9 oktober 2026).
5. Zweden: Lag (1960:729) om upphovsrätt, 15 a tot en met 15 c §§ (geraadpleegd op 9 oktober 2026).
6. Nederland: Auteurswet, artikelen 15n en 15o (geraadpleegd op 9 oktober 2026).
7. Duitsland: UrhG § 44b, § 60d en § 60g (geraadpleegd op 9 oktober 2026).
8. Finland: Tekijänoikeuslaki (404/1961), 13 b § (geraadpleegd op 9 oktober 2026).
9. Denemarken: Ophavsretsloven (LBK nr 1093 af 20/08/2023), §§ 11 b en 11 c (geraadpleegd op 9 oktober 2026).
10. Verenigd Koninkrijk: Copyright, Designs and Patents Act 1988, section 29A (geraadpleegd op 9 oktober 2026).
11. ICOLC Statement on AI in Licensing, 22 maart 2024 (geraadpleegd op 9 oktober 2026).
12. LIBER endorses ICOLC Statement on AI in Licensing, 2025 (geraadpleegd op 9 oktober 2026).
13. IReL endorses the ICOLC Statement on AI in Licensing, 16 mei 2024 (geraadpleegd op 9 oktober 2026).
14. LIBER welcomes copyright improvements for libraries, 26 maart 2019 (geraadpleegd op 9 oktober 2026).
15. University of California Office of Scholarly Communication: Fair use rights to conduct text and data mining and use artificial intelligence tools are essential for UC research and teaching, 12 maart 2024 (geraadpleegd op 9 oktober 2026).
16. UC Berkeley Library: Conditions of use for electronic resources (geraadpleegd op 9 oktober 2026).
17. Universiteitsbibliotheek Helsinki: Villkor för användning av e-resurser (geraadpleegd op 9 oktober 2026).
18. Universiteit van Turku: Electronic resources and use of artificial intelligence tools, 23 april 2024 (geraadpleegd op 9 oktober 2026).
19. Radboud Universiteit: Gebruiksvoorwaarden digitale bibliotheek (geraadpleegd op 9 oktober 2026).
20. Bibliotheek van de Syddansk Universitet: Copyright (gids natuurwetenschappen en techniek) (geraadpleegd op 9 oktober 2026).
21. Bibliotheek van Queen's University Belfast: Uploading to LLMs (geraadpleegd op 9 oktober 2026).
22. Bibliotheek van de University of East Anglia: Using library online resources (geraadpleegd op 9 oktober 2026).
23. Bibliotheek van de University of Waterloo: Use of library resources with AI (geraadpleegd op 9 oktober 2026).
24. Bibliotheek van American University: May I upload library electronic resources into an AI tool or LLM? (geraadpleegd op 9 oktober 2026).
25. Websitevoorwaarden van Elsevier, herzien op 12 maart 2026, en TDMRep-licentie van Elsevier (geraadpleegd op 9 oktober 2026).
26. TDM-voorbehoudsbestand van Wiley Online Library en footer van wiley.com (geraadpleegd op 9 oktober 2026).
27. Springer Nature: TDM reservation policy (geraadpleegd op 9 oktober 2026).
28. Sage: TDM and AI policy (geraadpleegd op 9 oktober 2026).
29. Taylor & Francis: Text and data mining policy (geraadpleegd op 9 oktober 2026).
30. Elsevier: Scopus AI en supportartikel over Scopus AI (geraadpleegd op 9 oktober 2026).
31. Clarivate: AI Policy (academia) (geraadpleegd op 9 oktober 2026).
32. ITHAKA: handout over de onderzoekstool van JSTOR (2024) en JSTOR support: institutionele toegang tot de AI-onderzoekstool beheren (geraadpleegd op 9 oktober 2026).
33. Authors Alliance (Samberg en Hansen): Restricting innovation: how publisher contracts undermine scholarly AI research, 6 december 2024 (geraadpleegd op 9 oktober 2026).
34. Kluwer Copyright Blog (Teresa Nobre): Unfair licensing practices: the library experience, 15 mei 2025 (geraadpleegd op 9 oktober 2026).
35. SPARC (Kyle Courtney): All TDM and AI rights reserved?, 28 maart 2024 (geraadpleegd op 9 oktober 2026).

Over deze pagina

Bronnen geraadpleegd op 9 oktober 2026. We hebben de DSM-richtlijn, de AI-verordening en de AI-omnibus gelezen in de versies van het Publicatieblad die het Publicatiebureau van de EU publiceert, de nationale wetten op officiële overheidssites, en de hierboven genoemde pagina's van bibliotheken, consortia en uitgevers. Citaten uit de DSM-richtlijn en de AI-verordening komen uit de officiële Nederlandse tekst. Andere citaten staan in hun oorspronkelijke taal, met waar nodig een Nederlandse vertaling tussen haakjes; die vertaling is van ons. De Franse implementatie op Légifrance en de richtlijnen van Jisc over AI-clausules konden we op de controledatum niet lezen, dus we beschrijven ze niet. Waar we een eigen interpretatie geven, staat die gemarkeerd als Validemics analyse. Deze pagina is algemene informatie, geen juridisch advies, en beschrijft niet de voorwaarden van een vertrouwelijke licentie. Ziet u een fout, of heeft uw consortium AI-licentieprincipes gepubliceerd die we zouden moeten opnemen, neem dan contact met ons op en we corrigeren het.